ಜಾಗತಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಚದುರಂಗದಾಟ
ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪು ಛಾಯೆಯನ್ನು ಬೀರಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್ ನಡುವಿನ ನೇರ ಸಂಘರ್ಷದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು ಜಾಗತಿಕ ತೈಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿವೆ. ಈ ಸಂಘರ್ಷದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುವುದು ‘ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿ’ (Strait of Hormuz). ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತೈಲ ಸಾಗಣೆಯಾಗುವ ಈ ಕಿರಿದಾದ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಧ್ವಜವಿರುವ ಟ್ಯಾಂಕರ್ಗಳಿಗೆ (Indian-flagged tankers) ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಗಲಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಈಗ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಭಾರತವು ತನ್ನ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಶೇಕಡಾ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ತೈಲವು ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಬರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಿದ್ದಿರುವ ಹೊಸ ವರದಿಗಳು ಭಾರತದ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿವೆ.
ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿ ಅಂದರೇನು? ಇದರ ಮಹತ್ವವೇನು?
ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಓಮನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಒಂದು ಕಿರಿದಾದ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಓಮನ್ ಹಾಗೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ (UAE) ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ.
ಇದರ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
ವಿಸ್ತೀರ್ಣ: ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿದಾದ ಭಾಗವು ಕೇವಲ 33 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಗಲವಿದೆ.
ತೈಲ ಸಾಗಣೆ: ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 21 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವು ಈ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗದ ತೈಲ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಇಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ದ್ರವೀಕೃತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ (LNG): ಕತಾರ್ನಂತಹ ದೇಶಗಳಿಂದ ರಫ್ತಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಎನ್ಜಿ ಕೂಡ ಇದೇ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಜಲಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಣ್ಣ ಅಡೆತಡೆ ಉಂಟಾದರೂ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್ ಬೆಲೆಗಳು ಗಗನಕ್ಕೇರುತ್ತವೆ.
ಭಾರತೀಯ ಟ್ಯಾಂಕರ್ಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಲಿತ ವರದಿ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯು ಇರಾನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಇಸ್ರೇಲ್ ಮೇಲೆ ಇರಾನ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ಅಥವಾ ಇಸ್ರೇಲ್ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ, ಇರಾನ್ ಈ ಜಲಸಂಧಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮುಂದಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕವಿತ್ತು.
ಆದರೆ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ನಡುವಿನ ದಶಕಗಳ ಹಳೆಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಧ್ವಜ ಹೊಂದಿರುವ ಹಡಗುಗಳು ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚರಿಸಲು ಇರಾನ್ ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಅವುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆ ನೀಡದಂತೆ ಭರವಸೆ ನೀಡಬಹುದು ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿವೆ. ಇದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸಮಾಧಾನ ತರುವ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ.
ಇರಾನ್-ಇಸ್ರೇಲ್ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ತಟಸ್ಥ ನೀತಿ
ಭಾರತವು ಯಾವಾಗಲೂ “ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಂ” ಎಂಬ ನೀತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ಭಾರತದ ಆಪ್ತ ಮಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇರಾನ್ ಕೂಡ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
ಇರಾನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧ: ಭಾರತವು ಇರಾನ್ನಲ್ಲಿ ‘ಚಾಬಹಾರ್ ಬಂದರು’ (Chabahar Port) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇರುವ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಾಗಿದೆ.
ಇಸ್ರೇಲ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧ: ರಕ್ಷಣೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರ.
ಭಾರತವು ಈ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪರ ವಹಿಸದೆ, ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಕರೆ ನೀಡಿದೆ. ಈ ತಟಸ್ಥ ನಿಲುವೇ ಇಂದು ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಹಡಗುಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಶ್ರೀರಕ್ಷೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
ಆಪರೇಷನ್ ಸಂಕಲ್ಪ್ (Operation Sankalp): ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಸನ್ನದ್ಧತೆ
ಬರಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾತುಕತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಭಾರತ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಹಡಗುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯು 2019 ರಿಂದಲೇ ‘ಆಪರೇಷನ್ ಸಂಕಲ್ಪ್’ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.
ಏನಿದು ಆಪರೇಷನ್ ಸಂಕಲ್ಪ್? ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಓಮನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಭದ್ರತೆ ಒದಗಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ.
ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ: ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳು ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಗಸ್ತನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರ ಕಾಟ ಅಥವಾ ಕ್ಷಿಪಣಿ ದಾಳಿಯಂತಹ ಅಪಾಯಗಳಿದ್ದಾಗ ನೌಕಾಪಡೆ ತಕ್ಷಣ ಧಾವಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂವಹನ: ಮನಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಡಲ ಭದ್ರತಾ ಕೇಂದ್ರದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದೆ.
ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ಪ್ರಭಾವ
ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಏನಾಗಬಹುದು?
ಇಂಧನ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ: ಭಾರತವು ಇರಾಕ್, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಯುಎಇಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೈಲ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗ ಬಂದ್ ಆದರೆ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಬೆಲೆ ಲೀಟರ್ಗೆ 150 ರಿಂದ 200 ರೂಪಾಯಿ ತಲುಪಿದರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಹಣದುಬ್ಬರ: ಸಾಗಾಣಿಕಾ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆಗಳು ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಹೊರೆ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕುಸಿತ: ಜಾಗತಿಕ ಅಸ್ಥಿರತೆಯು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಭಯ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಸೆನ್ಸೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಿಫ್ಟಿ ತೀವ್ರ ಕುಸಿತ ಕಾಣಬಹುದು.
ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮೀಸಲು: ತೈಲಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಭಾರತದ ಡಾಲರ್ ಮೀಸಲು ವೇಗವಾಗಿ ಖಾಲಿಯಾಗಬಹುದು.
ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಪಾತ್ರ
ಅಮೆರಿಕವು ಈ ಜಲಸಂಧಿಯ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಐದನೇ ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ (5th Fleet) ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಅಮೆರಿಕದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಭಾರತವು ಇರಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಜಪಾನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ದೇಶಗಳು ಕೂಡ ಇದೇ ಮಾರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ದೇಶವು ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಮುಚ್ಚಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಇರಾನ್ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಎಂಎಸ್ ಸಿ ಏರೀಸ್ ಹಡಗಿನ ವಶ). ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಬಲ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.
ಭವಿಷ್ಯದ ಹಾದಿ: ಭಾರತದ ಪರ್ಯಾಯ ಯೋಜನೆಗಳು
ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳು ಕೆಲವು ಪರ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿವೆ:
IMEC ಕಾರಿಡಾರ್: ಭಾರತ-ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ-ಯುರೋಪ್ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್ (India-Middle East-Europe Economic Corridor). ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ತೈಲ ಸಂಗ್ರಹಾಗಾರಗಳು: ಭಾರತವು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ, ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಪದೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ತೈಲ ಮೀಸಲು (Strategic Petroleum Reserves) ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ: ಸೌರಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನಗಳತ್ತ ಭಾರತ ವೇಗವಾಗಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವುದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ಗೆಲುವು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ
ಸದ್ಯದ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತೀಯ ಧ್ವಜವಿರುವ ಟ್ಯಾಂಕರ್ಗಳಿಗೆ ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಸಮತೋಲಿತ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಗೆ ಸಂದ ಜಯವಾಗಿದೆ. ಯುದ್ಧದ ಭೀತಿಯ ನಡುವೆಯೂ ಭಾರತ ತನ್ನ ಇಂಧನ ಸರಬರಾಜು ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೂ, ಜಾಗತಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕ್ಷಣ ಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯವು ಹದ್ದಿನ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಹಾರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ, ಅದು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ರಕ್ತನಾಳವಿದ್ದಂತೆ. ಅದರ ಸುರಕ್ಷತೆಯು ದೇಶದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.