ಬದುಕು ನುಂಗುತ್ತಿದೆ ಕಪ್ಪು ಧೂಳು:ಕೊಪ್ಪಳದ ‘ಹಿರೇಬಗನಾಲ್’ ಜನರ ಈ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಮನ ಕುಲಕುವ ಕಥೆ.
ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೋ ಅಥವಾ ವಿನಾಶದ ಹಾದಿಯೋ?
ಭಾರತವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬೆಲೆ ಏನು? ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ದುರಂತವನ್ನು ಮೈಮೇಲೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜಮೀನುಗಳು, ಸ್ವಚ್ಛ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಇಂದು ‘ಕಪ್ಪು ನರಕ’ಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಪಾಲಿಗೆ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಎಂದರೆ ಹೊಸ ಭರವಸೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮನೆಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗುವ ವಿಷಕಾರಿ ಕಪ್ಪು ಧೂಳಿನ ಮತ್ತೊಂದು ದಿನದ ಆರಂಭ.
1. ಕಪ್ಪು ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಕಮರಿದ ಕನಸುಗಳು
ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಆ ಕಪ್ಪಾದ ಕೈಗಳು ಯಾವುದೇ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಮಿಕರದ್ದಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರೂ ಅವರ ಕೈಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತವೆ. ಹಿರೇಬಗನಾಲ್ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಥೆಯೂ ಕಣ್ಣೀರಿನದ್ದೇ ಆಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ದೇವಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಿದ್ದಮ್ಮ ದಂಪತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಎಂತವರೂ ಮರುಗುತ್ತಾರೆ.
ಅವರ 18 ವರ್ಷದ ಮಗ ಸಂತೋಷ ಇಂದಿಗೂ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನಂತೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಕೈಕಾಲುಗಳು ಸ್ವಾಧೀನ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬೇಕಿದ್ದ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆತ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, “ವಿಷಕಾರಿ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಧೂಳು” ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ತಾಯಿ ಸಿದ್ದಮ್ಮನ ಆಕ್ರಂದನ ಮನ ಕಲಕುವಂತಿದೆ: “ನಮಗೂ ಒಂದು ದಯಾಮರಣ ಸಿಕ್ಕರೆ ಸಾಕು, ಈ ನರಕ ಯಾತನೆ ಅನುಭವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.”
2. ಗರ್ಭಪಾತದ ಭೀತಿ: ಹುಟ್ಟುವ ಮುನ್ನವೇ ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ಜೀವಗಳು
ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಕೇವಲ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮಾನವನ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆಯೂ ಭೀಕರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಹಳ್ಳಿಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ದೇವಪ್ಪನವರ ಪತ್ನಿ ನೇತ್ರಾವತಿ (ಹೆಸರು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ) ಈಗಾಗಲೇ ಮೂರು ಬಾರಿ ಗರ್ಭಪಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವೈದ್ಯರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಶರೀರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಿರುವ ಅತಿಯಾದ ಕಪ್ಪು ಧೂಳು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಶಗಳು ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಇಂದು ಆ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ನೆಮ್ಮದಿಯಾಗಿ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕನೇ ಬಾರಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿರುವ ನೇತ್ರಾವತಿಯನ್ನು ಆಕೆಯ ಪತಿ ಜೀವ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತವರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ತನ್ನದೇ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಡಲು ಭಯಪಡುವ ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಯಾವ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಬರಬಾರದು.
3. ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಕರಾಳ ಮುಖ: ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ
ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನೂರಾರು ಸ್ಪಾಂಜ್ ಐರನ್ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆ. ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವಾಗ ಪರಿಸರ ಇಲಾಖೆಯು ಕೆಲವು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ:
ಇಎಸ್ಪಿ (ESP) ಯಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆ: ಹೊಗೆಯನ್ನು ಹೊರಬಿಡುವ ಮೊದಲು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಧೂಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ವೆಚ್ಚ ಉಳಿಸಲು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಆಫ್ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಬಫರ್ ಝೋನ್: ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸುತ್ತ ಕನಿಷ್ಠ 500 ಮೀಟರ್ಗಳವರೆಗೆ ದಟ್ಟವಾದ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಧೂಳು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹರಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಹಸಿರು ಹೊದಿಕೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.
ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ: ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕಪ್ಪು ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಳ್ಳದ ನೀರಿಗೆ ಅಥವಾ ರಸ್ತೆ ಬದಿಗೆ ಚೆಲ್ಲಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನೂ ವಿಷವಾಗಿಸುತ್ತಿದೆ.
4. ಕೃಷಿ ನಾಶ: ಮಣ್ಣು ಪಾಲಾದ ರೈತನ ಬದುಕು
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಪ್ಪಳದ ಈ ಭಾಗವು ಕೃಷಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಇಂಚು ದಪ್ಪದ ಕಪ್ಪು ಧೂಳು ಕುಳಿತಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ:
ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ ಕುಂಠಿತ: ಗಿಡಗಳ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಧೂಳು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಎಲೆಗಳಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಬೆಳೆಗಳು ಒಣಗುತ್ತಿವೆ.
ಇಳುವರಿ ಕುಸಿತ: ಶೇ. 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇಳುವರಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ರೈತರು ಹಾಕಿದ ಬಂಡವಾಳವೂ ವಾಪಸ್ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಗೆ ಹೊಡೆತ: ಧೂಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಹುಲ್ಲನ್ನು ತಿನ್ನುವ ದನಕರುಗಳು ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಅವುಗಳ ಹಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.
5. ಆರೋಗ್ಯ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿ: ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲೂ ರೋಗಿಗಳು
ಹಿರೇಬಗನಾಲ್ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ಸಂಚರಿಸಿದರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಕನಿಷ್ಠ ಒಬ್ಬರು ಉಸಿರಾಟದ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಆಸ್ತಮಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್: ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲೂ ಆಸ್ತಮಾ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.
ಚರ್ಮದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು: ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಂದಾಗಿ ಜನರ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪು ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತುರಿಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ.
ದೃಷ್ಟಿ ದೋಷ: ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಉರಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪಾಗುವಿಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.
6. ಸರ್ಕಾರದ ಮೌನ ಮತ್ತು ತಜ್ಞರ ವರದಿ
2024ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಚೇರಿಯ ತಜ್ಞರು ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ರಾಜ್ಯ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿನ ಗಾಳಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ (AQI) ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಆದರೂ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಿಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮಾಲೀಕರ ಹಣದ ಬಲದ ಮುಂದೆ ಜನರ ಜೀವ ಅಗ್ಗವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ.
7. ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಹೋರಾಟ: “ನಮಗೆ ಬದುಕು ಕೊಡಿ ಇಲ್ಲವೇ ಸಾಯಿಸಿ”
“ಹೊಸ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾದರೆ ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮವನ್ನೇ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗೋಣ?” ಎನ್ನುವುದು ಹಿರೇಬಗನಾಲ್ ಗ್ರಾಮದ ರೈತ ಮಹೇಶ ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಈಗಾಗಲೇ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ, ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಬರುವುದು ಕೇವಲ ‘ಭರವಸೆ’ ಮಾತ್ರ.
8. ಪರಿಹಾರವೇನು? ದಾರಿ ಯಾವುದು?
ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕೇವಲ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು ಒಂದೇ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ
ನಿರಂತರ ನಿಗಾ (Real-time Monitoring): ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಚಿಮಣಿಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಹೊಗೆಯನ್ನು 24 ಗಂಟೆಯೂ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮಂಡಳಿಯು ಆನ್ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಹಸಿರು ಬೆಲ್ಟ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯೂ ತನ್ನ ಲಾಭದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸುತ್ತ ಮರ ಬೆಳೆಸಲು ಬಳಸಬೇಕು.
ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ: ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಜನರಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳೇ ಉಚಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡಬೇಕು.
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆ: ಹಳೆಯ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿ, ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಮಾನವೀಯತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ
ಕೊಪ್ಪಳದ ಈ ಕರಾಳ ಸತ್ಯ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾಗಬೇಕಿದೆ. ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯದ ಜಿಡಿಪಿ (GDP) ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಮುಖ್ಯವೋ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಜೀವ ಮುಖ್ಯವೋ? ಸಿದ್ದಮ್ಮನ ಮಗ ಸಂತೋಷನಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಜೀವಗಳು ಇಂದು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿವೆ. ನಾವು ಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಟೀಲ್ ಅಥವಾ ಬಳಸುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಇಂತಹ ಹತ್ತಾರು ಜೀವಗಳನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದರೆ ಅದು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅವಮಾನ.
ಇನ್ನಾದರೂ ಸರ್ಕಾರ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳಲಿ, ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮಾಲೀಕರು ತಮ್ಮ ಲಾಭದ ಜೊತೆಗೆ ಜನರ ಜೀವದ ಬೆಲೆಯನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕೊಪ್ಪಳದ ಈ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರ ಪಾಲಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಉಸಿರೂ ಒಂದು ಹೋರಾಟವೇ.
ಲೇಖಕರ ಮಾತು: ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇರ್ ಮಾಡಿ. ನಿಮ್ಮ ಒಂದು ಶೇರ್ ಈ ಜನರ ಕೂಗನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಕಿವಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿಸಬಹುದು.